De rol van begeleider is natuurlijk ook een belangrijke rol om te oefenen, als je daarmee aan de slag wilt gaan. Eén van de belangrijkste zaken die je voor ogen moet houden als begeleider, is dat je degene die opstelt, niet vanuit een positie daarbuiten aanspreekt, en dat je aanvaardt dat alles wat degene die opstelt doet of niet doet, deze doet vanuit de positie van de gerepresenteerde. Daarom noem je degene die opstelt nooit bij zijn of haar eigen naam, tenzij die voor zichzelf staat. Je noemt de representant altijd bij de naam of het thema of onderwerp dat die representeert. Geef de representant veel ruimte en tijd. Als iemand bijvoorbeeld al een tijdje niets zegt en niet beweegt, kun je bijvoorbeeld aangeven: “ik zie dat je al een tijdje stil staat en niets zegt, vind je het goed dat ik jou een vraag stel?” Of misschien wil je dat niet vragen, maar meld je het: “ik zie dat je al een tijdje niets zegt en niet beweegt, ik wil je een vraag stellen.” En vervolgens stel je jouw vraag. Je kunt bijvoorbeeld vragen: “wat gaat er in je om? Kun je daar iets over zeggen?” 

Probeer liefdevol en begripvol een beeld van de gerepresenteerde te krijgen, waar die mee bezig is, hoe die zich voelt, wat er speelt, wat die denkt. Misschien heeft de gerepresenteerde fysieke gewaarwordingen, of geeft een beweging je een indruk van wat zich innerlijk afspeelt. Vraag ernaar, benoem het. 

Wanneer de vraagsteller zichzelf opstelt in een opstelling, betrek je deze ook als begeleider erbij met jouw vragen en opmerkingen. Het kan goed zijn dat de vraagsteller zelf de centrale rol heeft waarnaar gekeken dient te worden en die hulp nodig heeft in een opsteling. Als de vraagsteller zichzelf opstelt, is diens opstelling natuurlijk invoelend.

Soms ontvouwt het zich vanzelf en hoef je als begeleider niet veel te doen. 

Kijk of je als begeleider zelf uit het erover denken kunt blijven. Dus dat je jezelf niet gaat afvragen: “wat zal ik nu doen? Moet ik iets vragen?” Dat je jezelf spontaan zoals je bent aanwezig laat zijn. Dan sluit je als begeleider waarschijnlijk het beste aan bij de opstelling. 

Een valkuil voor de begeleider is dat je degene die door jou wordt begeleid, in een reflectieve stand zet. Dus dat je als begeleider zulke vragen stelt, dat je de ander laat nadenken. Dat geldt zowel voor een representerende als een invoelende opstelling. Nadenken hoort niet in een opstelling thuis. Dus je vraagt nooit: “waarom?” Je houdt het bij beschrijvingen van de ander die opstelt, in het hier en nu. Zelf ga je ook niets over redenen zeggen. Ook ga je niet naar achterliggende motivaties zoeken. Bijvoorbeeld de vraag: “denk je dat wat je nu zegt, iets te maken heeft met …?” Dat kan absoluut niet in een opstelling. Stop dan met opstellen, ga zitten en ga samen praten, als je dat wenst te doen. Dan ga je reflecteren en zet je de hersenen weer aan het werk. In een opstelling doe je dat vooral helemaal niet. Bij een opstelling houd je het bij wat er in het hier en nu gebeurt, zonder reflectie. 

Je kunt na afloop ook navragen hoe je bent overgekomen op de gerepresenteerde. Degene die representant is geweest, kan jou waarschijnlijk aangeven hoe jouw interventies bij de gerepresenteerde zijn overgekomen, en misschien ook of je iets hebt laten liggen wat onaangeroerd bleef. Daarvan kun je ook veel leren. 

En: ook als er niet veel gebeurt, van wat we zelf zien en horen, kan er energetisch wel veel zijn gebeurd. 

Een andere tip nog is het na afloop ontslaan van mensen die opstelden (representerend of invoelend) uit hun rol. Zoals ik het geleerd heb van Ferry en Margrete (zie het kopje ‘Verwijzingen’ onder ‘Overig’) is dat de vraagsteller degene die opstelde, een hand op de schouder legt, en daarbij zegt: “bedankt, je bent nu weer gewoon… (naam noemen).” Zo wordt het ontslaan van mensen uit de opstelling zelf een klein ritueel. Online kan dat niet op die fysieke manier. De vraagsteller kan wel het bedanken en het noemen van de naam uitspreken. Een alternatief voor de hand op de schouder is de ander te adviseren even met de voeten op de grond te stampen of een zijwaartse pas te maken. 

Je kunt me vragen als je ergens mee zit of iets wilt bespreken in je rol als begeleider.